به گزارش روابط عمومی حوزه هنری انقلاب اسلامی، محمود حبیبی‌کسبی در نشست «روایت رستاخیز» که امروز 14 مهرماه در سالن اوستا برگزار شد، با اشاره به موضوع جلسه و نسبت اندیشه و زبان در ادبیات عاشورایی گفت: فرهنگ عاشورایی تنها در آثاری که به‌صورت مستقیم درباره عاشورا و قیام امام حسین(ع) سروده یا نوشته شده‌اند، حضور ندارد بلکه در بسیاری از آثار که مستقیماً با موضوع عاشورا پدید نیامده‌اند نیز می‌توان نشانه‌هایی از فرهنگ عاشورایی را مشاهده کرد.

سیدعبدالله حسینی در ادامه با اشاره به گستردگی ادبیات عاشورایی در ادبیات فارسی اظهار کرد: با وجود اینکه در ادبیات فارسی به شکل قابل توجهی به ادبیات عاشورایی پرداخته شده است، آثار انگشت‌شماری را می‌توان یافت که با نهضت امام حسین(ع) همسویی و همخوانی داشته باشند.

او با اشاره به آیه‌ای از قرآن کریم، درباره شاعران و هنرمندان بیان کرد: قرآن یک مانیفست عجیب برای شاعران و هنرمندان دارد. خداوند در قرآن می‌فرماید به‌زودی ستمگران خواهند دانست که چه سرنوشتی در انتظار آنهاست؛ یعنی سرکشی یا پاداش دردناکی در اختتامیه کار آنها در نظر گرفته شده است. صدر این آیه را می‌توان مانیفست هنر خداوند درباره شاعران و هنرمندان دانست.

حسینی با اشاره به چهار شرط مورد نظر قرآن برای هنرمند و شاعر گفت: نخستین شرط، ایمان است و شاعر باید مؤمن باشد. دومین ویژگی، اهل کار خیر و درست بودن است. سومین ویژگی و شرط هنرمند شدن از نگاه پروردگار، اهل ذکر و یاد خدا بودن است. همچنین اصلی‌ترین خصوصیت شاعر این است که وقتی ظلمی صورت گرفت، از مجموعه یک ملت و جریان، زبانِ خونخواهی جامعه باشد و در برابر ظلم واکنش نشان دهد.

این شاعر و پژوهشگر ادبی افزود: همیشه شعرخوانی از برنامه‌های تاج‌گذاری و شاعران از افراد حاضر در دربار بوده‌اند و شعر تنها رسانه و هنر موجود در قدیم محسوب می‌شده است و به همین دلیل هم خداوند برای تبیین اینکه هنرمندان چه کسانی هستند و چه باید باشند، ویژگی‌هایی را مطرح کرده است.

حسینی با اشاره به ویژگی‌های مذموم شاعران در قرآن اظهار کرد: اغواگری، یکی از نخستین ویژگی‌هایی است که در قرآن درباره شاعران و هنرمندان مذمت شده است. همچنین آنها حرف‌هایی می‌زنند که به آن ایمان و اعتقاد ندارند و گوهر گران‌بها و هنر خود را به خاطر پول یا موقعیت و جایگاه در اختیار دیگران قرار می‌دهند.

او تصریح کرد: خداوند نمی‌گوید هرکس برای من شعر بسراید، شاعر و هنرمند است، بلکه می‌گوید مهم‌ترین وظیفه آنها انتصار بعد از ظلم است.

حسینی ادامه داد: هرکجا بحث از ظلم است، ظلم به امام حسین(ع) به عنوان بالاتری ظلم مطرح است و خداوند می‌خواهد جریان یک ظلم تاریخی را برجسته کند؛ ظلمی که بارزترین چهره آن امام حسین(ع) است. پرسش این است که شاعران درباره این ظلم چه کرده‌اند؟ وقتی جریان شعر، سخنرانی و دیگر هنرها را در تاریخ بررسی می‌کنیم، می‌بینیم که گردش روزگار و روایت‌های تاریخی گاه به همان چیزی تبدیل شده که یزید و شمر می‌خواستند.

او در ادامه سخنان خود درباره واقعه کربلا، با طرح دیدگاه خود درباره عوامل پشت پرده این واقعه گفت: در داستان کربلا یک مظلوم داریم که همان حسین(ع) است و یک ظلم و یک ظالم داریم. یزید و شمر متهمان دست دوم این واقعه هستند و متهم اول، محفل مخفی عبری عربی است که در قتل امام حسین(ع) و از ائمه(ع) تا امروز دست داشته؛ جریانی که همواره قتل انجام داده، اما ردی از خود بر جای نگذاشته است.

حسینی در ادامه اظهار کرد: قاتل حرفه‌ای برای تمام زوایای قتل فکر می‌کند تا اثر و ردی از خود باقی نگذارد. به اعتقاد من، یهودیان در طول تاریخ دست به قتل‌هایی زده‌اند، اما ردی از خود بر جای نگذاشته‌اند.

ادبیات عاشورایی؛ از سوگ تا حماسه و سیاست

در ادامه این نشست، محمود حبیبی کسبی با اشاره به رویکرد شاعران در ادبیات دینی گفت: شاعران معمولاً اهل ‌تولِی بوده‌اند تا تبری. مشکل دیگر ما این است که خلفای جور در طول تاریخ ادبیات، اشعار مدح اهل‌بیت(ع) را حذف می‌کرده‌اند.

او با اشاره به تحقیر و تمسخر شعر دینی و مذهبی بیان کرد: اگر کسی شعر را بشناسد، ترجیع‌بند محتشم چیزی کمتر از ابیات سعدی ندارد. مشکل ما در مسئله تولی و تبری (دوستی با خدا و دوستان او و دشمنی با دشمنان خدا) و حذف بخش‌هایی از این جریان است.

حبیبی کسبی در ادامه با ارائه برداشتی از ادبیات عاشورایی گفت: در نظم و نثر، شاعران از گذشته تا امروز به مضامین عاشورایی پرداخته‌اند؛ اما  برای شعر عاشورا می‌توان چند دسته‌بندی در نظر گرفت.

او افزود: نخستین دسته، از نظر کمیت و پیشینه، به آثاری مربوط می‌شود که نگاه و سویه آنها عزا و سوگ است و تمام عالم را در سوگ می‌بینند.

این شاعر آیینی ادامه داد: نگاه دوم، نگاه حماسی و نگاه سوم نگاه عرفانی است.

او گفت: نگاه چهارم که بیشتر به دوره معاصر مربوط می‌شود، نگاه سیاسی به قیام سیدالشهدا(ع) است. پنجمین دسته‌بندی نیز تلفیق فرهنگ عاشورا با وقایع روز است؛ یعنی آثاری که فرهنگ و مضامین عاشورایی را با مسائل و رخدادهای روز پیوند می‌دهند.

در ادامه این نشست، حاضران درباره نسبت زبان، اندیشه و فرهنگ عاشورا و همچنین نقش شعر و هنر در بازنمایی و تبیین مفاهیم عاشورایی به بحث و گفت‌وگو پرداختند.